سوالات تشریحی کتاب روابط خارجی ایران/علیرضا ازغندی

روابط خارجی ایران دکتر ازغندی

هدف از تاسيس انجمنهاي ايالتي و ولايتي چه بوده است؟

1- تلاشي بود براي شناسايي زندگي شورايي و تعيين حد و حدود قانوني آن.

2- شرکت دادن افراد در امور محلي خود.

3- انجام اصلاحات براي تامين منافع اهالي.

4- به منظور پيشبرد سريع برنامه هاي اجتماعي ، اقتصادي ، عمراني، بهداشتي، فرهنگي و آموزشي در استان،شهرستان ، بخش و روستا انجام مي گيرد.

5- رسيدگي کليه شکاياتي که از حاکم ايالات و ولايات مي رسد و هرگاه رفتار حاکم بر خلاف قانون باشد به او تذکر بدهد.

واکنش علما و روحانيون و همچنين شاه را نسبت به لايحه انجمن هاي ايالتي و ولايتي بنويسيد؟

1- در 16 مهر سال 1341 مراجع طراز اول حوزه علميه قم با ابتکار و رهبري امام،از شاه خواستند به لغو تصويب نامه اقدام نمايد .

2- به علماي مرکز و شهرستانها در مورد تصويب نامه اعلام خطر کردند و از آنها براي مقابله و مبارزه دعوت شد.

3- تشکيل جلسات هفتگي جهت مبارزه به منظور حفظ اتحاد.

4- شاه پس از دو هفته به علما پاسخ مي دهد و مي گويد که اولا او خودش بيش از هرکس ديگري در حفظ شعائر ديني کوشا است و ثانيا دين از سياست جداست و پيگيريهاي بيشتر مسئله را به علم واگذار مي کند.

5- علم پس از شش هفته بي اعتنايي به 3 تن از مراجع قم تلگرافي مي زند و2 شرط يعني "اسلاميت براي انتخاب کنندگان وانتخاب شوندگان" و "سوگند به قرآن مجيد را مي پذيرد ولي عدم شرکت بانوان در انجمن هاي ايالتي و ولايتي را به نظر مجلس واگذار مي کند .

6- در نهايت عقب نشيني دستگاه حکومتي در مقابل خواسته هاي علما آنها راضي نمي کند و پس از هم صدايي بيشتر دانشجويان ، بازاريان ، گروهها و احزاب سياسي و برگزاري اجتماعات مختلف ، سرانجام هيئت دولت تشکيل جلسه مي دهد و اعلام مي کند که لايحه انجمنهاي ايالتي و ولايتي مصوب مهر سال 1341 قابل اجرا نخواهد بود.

...............................................................................................................................................................................

برخي از سياست هاي مصدق را در دوران تحريم انگلستان بنويسيد:

1- صدور دستور جلوگيري از ورود کليه کالاهاي غير ضروري .

2- افزايش 30 درصدي ماليات توتون و تنباکو و افزايش 50 درصدي عوارض اتومبيل و به طور کلي افزايش دريافت ماليت هاي مستقيم و غير مستقيم.

3- وضع مقررات جديدي براي نظارت بر کالاهاي صادراتي.

4-با انتشار اوراق قرضضه ملي سعي کرد بر بحران اقتصادي تحميل شده به جامعه ايران فائق آيد.

5- معافيت شرکت هاي صادراتي براي مدت 5 سال از پرداخت ماليات.

6- دنبال کردن سياست مبادلات پاياپاي کالا با کشورهاي مختلف جهان.

...............................................................................................................................................................................

نقش نفت را در سياست و اقتصاد ايران شرح دهيد؟

1- نفت متغير مستقل و اصلي کل بافت اقتصادي، اجتماعي و سياسي ايران عصر پهلوي و تاثيرگذارترين عامل در روابط خارجي بود.

2- نقش مهمي در برنامه هاي عمراني و ثبات سياسي کشور داشت.

3- موجب پيداش سياست تک محصولي در کشور مي شد.

4- اقتصاد کشور به درآمدهاي نفتي وابسته بود.

5- موجب درگيري هاي طبقاتي شديد.

...............................................................................................................................................................................

عواملي را که مانع پيشرفت هاتي صنعتي شدند را نام ببريد (4 مورد)

1- تک محصولي بودن ايران و سعي دولت در حفظ اين وضعيت.

2- ادغام همه جانبه اقتصاد ايران در اقتصاد جهاني.

3- فقدان امنيت قضايي و حقوقي براي بهرمندي بورژوازي ملي.

4- ناکارآمدي و واقع گرا نبودن نخبگان سياسي و مالي حاکم.

...........................................................................................................................................................................

ديدگاهاي کلي سياست خارجي ايران را در عصر پهلوي دوم مختصرا بنويسيد؟

1- ايران در عصر رقابت دو ابرقدرت جايگاه ويژه اي به دست آورده بود و از اين رو شاه با سياست هاي جهاني آمريکا کاملا همسو بود.

2- در زمينه سياست خارجي دو استراتژي متعارض با يکديگر يعني موازنه منفي و ناسيوناليسم مثبت را شاه و مصدق مطرح کردند.

3- ايران در دوره اول روابط خارجي خود يعني سالهاي 1320 تا 1330 نمي توانست قبل از بيرون رفتن نيروهاي روس و انگليس سياستي مستقل از خواسته هاي اين دو کشور اتخاذ کند.

4- در سالهاي ملي کردن صنعت نفت و صدارت مصدق ، سياست موازنه منفي يا عدم تعهد به عنوان اولين نظريه مستقل در سياست خارجي ايران مطرح شد که البته کاربردي موقتي داشت.

در دوره سوم سالهاي پس از کودتاي 28 مرداد 1332 تا روي کار آمدن هويدا را در بر مي گيرد که شاه کينه توزانه براي مقابله با موازنه منفي سياست ناسيوناليسم مثبت را مطرح کرد که در اين دوره ارتباط بسيار نزديکي ميان ايران و آمريکا ايجاد مي شود که نمود عملي آن را مي توان در عضويت ايران در پيمان بغداد ، سنتو و.... مشاهده نمود.

5- در سالهاي صدارت هويدا ، ايران با عادي سازي روابط خود با شوروي و کشورهاي اورپاي شرقي به گسترش روابط با کشورها همت گماشت.

...........................................................................................................................................................................

موازنه مثبت و پيامد آن را شرح دهيد؟

يکي از مهمترين عناصر سياست ناسيوناليسم مثبت که مکررا مطرح مي شد، امنيت دست جمعي بود و چون امنيت ايران از جانب قدرت امپرياليستي شوروي تهديد مي شد، لازم بود دولت براي رفع خطرهاي احتمالي همسايه شمالي در جستجوي راه حلي مناسب باشد و پيوند با غرب ظاهرا از نظر نخبگان سياسي ايران بهترين راه حل اين معضل بوده است. ولي اين سياست يکطرفانه همگام با آمريکا ايران را به يک کشور دست نشانده تبديل کرد که باعث کاهش مشروعيت دولت و در نهايت منجر به انقلاب اسلامي شد.

...........................................................................................................................................................................

روابط ايران و شوروي را در عصر پهلوي دوم مختصرا شرح دهيد؟

1- عقد قرداد سه جانبه ايران، شوروي و انگلستان در 8 بهمن 1320 در جهت حمايت از ايران در مقابل تجاوزات آلمان .

2- کنفرانس تهران فرصت مناسبي براي دولت ايران پيش آورد که از اين طريق ضمانت هايي در خصوص استقلال سياسي و تماميت ارضي از اتحاد شوروي به دست آورد.

3- شوروي از حزب توده و حزب دموکرات آذربايجان به عنوان اهرم هاي فشار براي تامين منافع و دست يابي به اهداف خود د ر ايران استفاده مي کرد.

4- قوام در دور دوم نخست وزيري خود يعني سال 1325 دست به ايجاد کابينه اي ائتلافي زد و سه نفر از اعضاي اصلي حزب توده را در کابينه خود استفاده کرد با اين هدف که روسها را راضي به خروج از ايران بکند و بتواند نقش حزب توده را به عنوان يک حزب مخالف دولت تضعيف کند .

کابينه ائتلافي قوام 75 روز بيشتر دوام نياورد. پس از عقد قرارداد سادچيکف-قوام و خروج نيروهاي روسي از ايران قوام اولا اعضاي حزب توده را از کابينه اخراج کرد که اين امر ضربه سختي را بر پيکره حزب توده وارد آورد.

5- در زمان رزم آرا – امضاي قرار داد بازرگاني با اين کشور در 13 آبان 1329 و شوروي هم قبول کرد که 11 تن طلا بابت هزينه هاي نظامي به ايران بدهکار است و.... اما رزم آرا هم نتوانست از رنجش شوروي نسبت به دولت ايران بکاهد.

6- مطبوعات شوروي با چاپ اخبار مربوط به مبارزه مصدق براي ملي کردن صنعت نفت در پشتيباني از تلاش دولت در طرد سلطه انگليسيها از ايران حمايت مي کردند که البته اين موضع گيري در حد حرف باقي ماند.

7- چهار موضوع اساسي يعني شيلات ، پرداخت بدهي هاي شوروي به ايران ، تعيين حدود مرزي بين دو کشور و چگونگي ادامه تجارت از جمله مسائلي بودند که در زمان صدارت مصدق ميان ايران و شوروي مطرح بود و تنها روابط بازرگاني دو کشور در اين سالها روند نسبتا مناسبي داشت.

8- عضويت ايران در پيمان بغداد يکي از مواردي است که مورد اعتراض روسها قرار گرفت و روابط دو کشور را براي مدتي بحراني نمود.

9- در 15 اسفند 1337 با شروع مذاکرات ايران و آمريکا بر سر عقد قرارداد دو جانبه نظامي ، روابط ايران و شوروي به تيرگي گراييد.

10- علم در دوران نخست وزيري خود روابطه حسنه اي توانست با شوروي برقرار کند که اين امر به واسطه اعلاميه خود مبني بر اينکه هيچ کشور خارجي حق داشتن پايگاه موشکي با ايران را ندارد بود.

11- در دهه 1350 همواره دو موضوع موجب نگراني حکومت ايران در روابطش با همسايه شمالي مي شد: يکي حضور همه جانبه ناوگان شوروي در خليج فارس و اقيانوس هند و ديگري گسترش روز افزون شوروي با عراق که روابط خصمانه اي با ايران داشت.

12- در سالهاي نزديک به انقلاب، شوروي سياستي صبورانه و البته بعضا دو جانبه را دنبال مي کرد.